Hareket Kontrol Sistemleri Dersi 1 Dönem 2 Yazılı Sınav Çalışma Soruları

Hareket Kontrol Sistemleri Dersi 1 Dönem 2 Yazılı Sınav Çalışma Soruları

Hareket Kontrol Sistemleri Dersi 1 Dönem 2 Yazılı Sınav Çalışma Soruları

2025-2026

1. Otomatik vites kutusunun tanımı nedir?
   • Otomatik vites kutusu (otomatik transmisyon, otomatik şanzıman) taşıtın hızına, yüküne, motor devrine ve yol durumuna bağlı olarak viteslerin otomatik olarak değiştirilmesini sağlayan bir güç aktarma organıdır.
2. Otomatik vites kutusunun avantajları nelerdir?
   • Otomatik vites kutusuna sahip taşıtta tork konvertör kullanılması hareket iletiminin hidrolik yağ basıncıyla gerçekleştirilmesini sağlar. Böylece debriyaj pedalına ihtiyaç olmaz.
   • Motordan vites kutusuna hareket iletimi yumuşak ve sarsıntısız gerçekleşir.
   • Sarsıntısız hareket iletimi sayesinde vites kutusu ve diğer aktarma organları daha az yıpranır.
   • Vites değişimleri otomatik yapıldığından sürücünün taşıtı kontrol etmesi kolaylaşır.
   • Yokuşta yukarı yönde hareket ederken taşıtın geriye doğru kayması önlenir.
   • Yakıt tüketimi özellikle şehir dışı yol şartlarında manuel vites kutusu bulunan taşıta göre oldukça azdır.
3. Otomatik vites kutusunun dezavantajları nelerdir?
   • Standart vites kutulu taşıta göre otomatik transmisyonlu taşıtın üretim maliyeti daha yüksektir.
   • Otomatik transmisyonların bakım ve onarım işlemleri zordur ve parça fiyatları yüksektir.
   • Otomatik vites kutuları gelişmiş olmasına rağmen şehir içi kullanımda yine de bir miktar fazla yakıt tüketimine sahiptir.
4. Çalışma özelliklerine göre otomatik vites kutusu çeşitleri nelerdir?
   • Konvansiyonel (Standart) Hidrolik Vites Kutuları
   • Elektronik Kontrollü Hidrolik Vites Kutuları
   • Otomatikleştirilmiş Mekanik Vites Kutuları
   • Sürekli Değişken Geometrili Vites Kutuları
   • Çift Kavramalı Otomatik Vites Kutuları
5. Standart hidrolik vites kutusu (otomatik vites kutusu) temel olarak hangi parçalardan oluşur?
   • Standart hidrolik vites kutusu temel olarak tork konvertörü, dişli sistemleri ve hidrolik kumanda grubundan oluşur.
6. Standart hidrolik vites kutusunda bulunan tork konvertöründe torkun artırılması nasıl gerçekleşir?
   • Tork konvertörü pompa mili düşük devirlerde çalışırken stator kanatlarına çarpan basınçlı yağ geriye doğru itme kuvveti oluşturur. Statorun göbeğinde bulunan tek yönlü kavrama kendi ekseninde dönemeyip sabit kalır. Böylece türbinden geriye doğru dönen hidrolik yağ uygun açıda yapılmış stator kanatlarının yardımıyla yönlendirilerek pompa kanatlarında ek bir itme kuvveti oluşturur ve motor torkunun daha da artırılmasını sağlar.
7. Standart hidrolik vites kutusunda bulunan vites kumanda kolu üzerinde hangi harfler bulunur ve anlamları nedir?
   • Vites Kumanda Kolu Konumları
     • P (Park): Vites kolunun hareket ettirilebilmesi için kontak açık ve ayak freni basılı olmalıdır.
     • R (Geri vites): Vitesin geçirilmesi için kilit açma tuşuna basılmalıdır.
     • N (Nötr, boş): Şanzıman bu konumda hareket iletmez.
     • D (Drive): İleri yöndeki viteslere otomatik olarak geçilir.
8. Standart hidrolik vites kutusunda hidrolik kumanda grubunun görevi nedir?
   • Vites kutusu yağ pompasının ürettiği yağ basıncını gereken değere ayarlamak.
   • Tork konvertörüne istenilen basınçta yağ göndermek
   • Vites kutusu parçalarını yağlamak.
   • Planet dişli grubunun çalışmasını sağlamak için kavramalara ve servolara gerekli basınçlı yağı göndermek.
   • Tork konvertörü ve otomatik transmisyonun hidrolik yağla soğutulmasını sağlamak.
   • Motordan aldığı torku hidrolik basınca dönüştürmek.
9. Standart hidrolik vites kutusunda bulunan yağ pompasının görevleri nelerdir?
   • Yağ pompasının görevleri şunlardır:
   • İhtiyacı olan yağı tork konvertörüne sürekli olarak pompalamak.
   • Planet dişli sistemleri için gereken basınçlı yağı göndermek.
   • Valfler, kavramalar ve servolar için gereken yağ basıncını sağlamak.
10. Planet dişli sisteminin parçaları nelerdir?
    • Planet dişli sisteminin parçaları şunlardır:
      • Güneş dişli
      • Planet dişliler
      • Planet dişli taşıyıcı
      • Yörünge dişli
11. Elektronik vites kutusunun avantajları nelerdir?
    • Sistem motor devrini otomatik olarak kontrol ettiğinden vites geçişlerinin en uygun zamanda yapılmasını sağlar. Böylece motor ve şanzıman sistemi korunmuş olur.
    • Manuel vites konumunda iken vites küçültmenin başarısız olduğu durumlarda sistem otomatik olarak devreye girerek motorun durmasını önler.
    • Manuel vites konumunda motorun yüksek devirlerinde de vites değişimine imkân verir. Böylece taşıtın ivmelenmesi veya yavaşlaması sürücünün kontrolü altındadır.
    • Sürücüye daha rahat ve konforlu bir sürüş imkânı sağlar.
    • Otomatik vites kutularından kaynaklanan performans eksikliği elektronik vites kutularında bulunmaz.
12. Elektronik vites kutusunun dezavantajları nelerdir?
    • Elektronik şanzımanda mekanik bir kavrama mekanizması yerine tork konvertörü kullanılır. Özellikle şehir içi kullanımda, düşük motor devirlerinde tork konvertöründe oluşan sıvı kayması nedeniyle tekerlek çekiş kuvvetinde belirli bir güç kaybı oluşur.
    • Otomatik konumda sürücünün taşıt şanzımanı üzerindeki kontrolü sınırlı olduğu için hareket özgürlüğü kısıtlıdır.
    • Manuel konumda vites değişimleri elektronik kontrol ünitesi tarafından sağlandığından ani ve hızlı sürüşlerde fark edilen bir gecikme meydana gelir.
    • Tiptronik viteste kullanımda yakıt tüketimi artar.
13. Tiptronik vites programı (tiptronik vites) sistem nedir?
    • Elektronik vites kutusunda; vites kademesi seçiminin sürücü tercihine bağlı olarak manuel şekilde ya da vites kontrol yönetimince otomatik olarak gerçekleştirilmesini sağlayan bir sistemdir.
14. Elektronik viteste taşıtın türüne ve kullanım şartlarına göre Şanzıman Kontrol Modülü (TCM) tarafından seçilen ve uygulanan sürüş seçenekleri nelerdir?
    • Ekonomi / Sportif sürüş
    • Yokuş tırmanma / İnme
    • Boş kontrol
    • Yokuşta tutma
    • Motor soğutma suyu aşırı sıcaklık
    • Geri vites önleme
    • Şanzıman yağı aşırı sıcaklık
    • Acil durum
15. Elektronik vites kutusunda bulunan vites kumanda kolu hangi elemanlardan oluşur?
    • Tiptronik Şalteri
    • P Konumunda Kilitli Vites Kolu Şalteri
    • Vites Kolu Kilit Selenoidi
    • Vites Kolu Kilidi
    • Marş Kilidi
    • Geri Vites Uyarı Lambası
    • Kontak Anahtarı Çekme Kilidi
16. Otomatikleştirilmiş şanzımanın tercih edilme nedenleri nedir?
    • Standart vites kutuları maliyetinin düşük olması nedeniyle elektromekanik kumandalı olarak üretilerek daha kolay ve konforlu kullanılabilir duruma getirilmiştir.
    • Taşıt hızı, motor devri ve yüküne göre en uygun vites konumunun seçimi otomatik olarak yapılabilmektedir.
    • Vites kademesi değişiminde kavrama ünitesinin gecikme olmadan çalıştırılması taşıt hızında oluşabilecek değişimi (hız dalgalanması, silkeleme) planet dişli sistemli standart otomatik vites kutulu taşıta göre daha az seviyeye indirir.
17. Sürekli degişken geometrili vites kutuları (sonsuz kademeli şanzıman, CVT) kullanım nedenleri nedir?
    • Yakıt ekonomisi ve sürüş performansı açısından artık çok sayıda parçayla karmaşık yapıda üretilen ve yüksek maliyetli vites kutularının yerine kullanılır.
    • Diğer vites kutularına göre daha yüksek mekanik verimle çalışması nedeniyle yakıt tüketimini ve egzoz emisyonlarını azaltır.
    • Çalışma özelliği nedeniyle otomatik vites kutularındaki gibi ivmelenme kayıpları olmaz.
    • Yüksek dayanıklılığı vardır.
    • İlk harekette taşıtta geriye kaymayı önler.
    • Motorda zorlanmaya neden olmaz.
    • Yeni bir vites kademesine sarsıntısız ve silkeleme olmadan geçer.
18. Sürekli degişken geometrili vites kutularının avantajları nelerdir?
    • Daha iyi yakıt ekonomisi
    • En uygun güç dağıtımı
    • Kesintisiz hızlanma
    • Daha basit şanzıman yapısı
    • Daha hafif kompakt tasarım
    • Yüksek değerde motor freni
19. Sürekli degişken geometrili vites kutularının dezavantajları nelerdir?
    • Standart manuel vites kutularından daha büyük ve daha maliyetlidir.
    • Diğer şanzımanlara göre tork artırma kapasitesi daha düşüktür.
    • Tahrik kayışı, makaralarda kayma ve ısınma meydana gelebilir.
    • Yüksek değerde ivmelenme yeteneği, yakıt ekonomisi ve motor freni elde edebilmek için elektronik kontrol sistemi yardımıyla kontrol edilmesi gerekmektedir.
    • Motor devri arttıkça CVT şanzıman sesi de giderek artar. CVT donanımlı taşıtlarda oluşan bu sesli çalışmanın azaltılmasını sağlamak için iyi bir ses yalıtımı yapılmalıdır.
20. Sürekli degişken geometrili vites kutularında genel arıza nedenleri nelerdir?
    • Motor verim düşüklüğü
    • Yanlış ayarlar
    • Hidrolik sistem arızaları
    • Mekanik sistem arızaları
    • Yerleşik mikroişlemci veya TCM devresinde oluşan arızalar
21. Çift kavramalı şanzımanın (DSG vites kutusunun) çalışma yapısı nasıldır?
    • Standart otomatik şanzımanlarda vites geçişleri yağ basıncı ile çalışan çok diskli kavramalar yardımıyla yapılır. Bu nedenle vites kademesi değişiminde gecikme meydana gelir. DSG şanzımanda ise sadece iki adet hidrolik kumandalı mekanik kavrama bulunur. Ana giriş millerine bağlı olan bu iki kavrama sırayla debriyaj görevini yerine getirir. Biri 1, 3 ve 5 diğeri 2, 4 ve 6. viteslerinin olduğu giriş millerine hareket verir. Vites değişimleri ise elektrikli selenoidler aracılığı ile yapılır. Bir alt veya bir üst vites dişlileri ise sürekli hazır durumda tutularak vites kademesi değişimleri hızlı bir şekilde sağlanır. Böylece otomatik vites kutusunun konforu, mekanik vites kutusunun seriliği ve yakıt tasarrufu özellikleri birlikte elde edilmiş olur.
22. Kardan milinin temel görevi nedir?
    • Kardan milinin taşıt üzerindeki temel görevi, motor tarafından üretilen devir ve torku, vites kutusundan alarak diferansiyele iletmektir.
23. Şaft mekanizması çeşitleri nelerdir?
    • Tek parçalı kardan mili
    • İki parçalı kardan mili
    • İçi dolu kardan mili
    • İçi boş (boru şeklinde) kardan mili
24. Kardan millerinde kullanılan askı yatağının (askı bilyesi) görevleri nelerdir?
    • Askı bilyesi, iki parçalı şaftlarda kullanılır.
    • İç kısmı rulmanlıdır, böylece şaftın rahatça dönmesini sağlar. Dış kısmı sabit olup bağlantı kepiyle taşıtın alt kısmından şasisine bağlanır.
    • Rulmanın dış kısmına yerleştirilen kauçuk malzemeden yapılmış olan lastik takoz, şaftta oluşan titreşim ve gürültünün şasiye geçmesini önler.
    • Şaftın orta kısmına bağlanıp desteklenmesini sağlar.
25. Üniversal mafsalın tanımı nedir?
    • Farklı eksenlerde çalışan iki mili, birbirine açılı olarak bağlayan ve hareketi ileten parçaya üniversal mafsal denir.
26. Üniversal mafsalın görevi nedir?
    • Vites kutusu çıkış mili ile arka dingil arasında bulunan ve değişen yol şartlarından dolayı oluşan açıyı karşılayarak farklı eksenlerde bulunan iki milin arasındaki dönüş hareketini iletir. 45 dereceye kadar açı oluşturabilir.
27. Balansı bozuk olan şaftın meydana getireceği arızalar nelerdir?
    • Şaftın salgılı ve titreşimli dönüşü özellikle şaft askı bilyesinde ve üniversal mafsallarda boşluğa neden olur, böyle bir arıza durumunda şaftın dönerken oluşturduğu titreşim daha da artar.
    • Şaft balansı bozuk taşıtlarda oluşan bu titreşim ve sarsıntılar taşıtın gövdesine ulaşarak taşıtın kabininde gürültü ve uğultu oluşturur.
    • Şaftın bu şekilde titreşimli çalışması taşıtın güç aktarma ünitelerinin şasiye bağlantı elemanlarında gevşeme, çatlama, kopma gibi arızaların oluşmasına neden olabilir.
28. Diferansiyelin görevleri nelerdir?
    • Vites kutusundan gelen hareketi ön tekerlekten tahrikli sistemlerde direkt olarak ya da arka tekerlekten tahrikli sistemlerde kardan mili vasıtasıyla gelen hareketi 90° çevirerek tekerleklere iletir.
    • Motor ile tahrik tekerlekleri arasında sürekli olarak hızın azaltılmasını sağlar. Diğer bir anlatımla ayna ve mahruti dişli arasındaki dişli oranına uygun değerde moment artışı sağlar.
    • Virajlarda ve engebeli yollarda sağ ve sol tekerleklerin farklı devirlerde dönmesini sağlar.
29. Virajda diferansiyel hareket ve diferansiyel dişli kutusunun çalışması nasıldır?
    • Taşıt virajda yol alırken taşıtın virajın dış tarafında bulunan tekerleği daha hızlı dönmek zorunda kalır. Dış tarafta kalan tekerleğin daha hızlı dönerek daha uzun bir mesafeyi kat etmeye çalışması bu tekerleğe ait aksın, dolayısıyla aks dişlisinin de daha hızlı dönmesi demektir. Tekerleği daha hızlı döndüren aks dişlisidir. Taşıt viraja girince iç tarafta kalan tekerleğe binen yük ve dış tarafta kalan tekerleğin daha büyük bir mesafeyi kat etmeye zorlanması iç aks dişlisinin yavaşlamasına neden olur. Viraj alma sırasında, taşıtın viraj dairesinin dış kısmında kalan tekerleği iç tarafta kalan tekerleğe göre daha hızlı döndürülmeye zorlanır. Bu durumda aks dişlilerinin devirleri farklı olur. Bu farklı devir nedeniyle istavroz dişlileri de kendi eksenlerinde dönmeye başlar ve içteki tekerleğin daha az devirle dışta kalan tekerleğin ise daha fazla devirle dönmelerine imkân verir. Böylece tekerlekler serbest şekilde ihtiyaçları kadar olan devirlerde, sürüklenmeden ve kayma yapmadan rahatça dönerek çalışır.
30. Diferansiyel çeşitleri nelerdir?
    • Standart (klasik, açık) diferansiyeller
    • Kayma yapmayan diferansiyeller
    • Kontrollü kayma yapabilen diferansiyeller
    • Elektronik kontrollü sınırlı kaymalı diferansiyel
    • Dinamik tork kontrollü diferansiyel
31. Kayma yapmayan (kilitli) diferansiyellerin görevi nedir?
    • Bu mekanizma devreye girdiğinde motordan gelen gücü her iki tekerleğe de eşit oranda veya çok yakın oranda böler ve tekerleklerin aynı hızda dönmelerini sağlar.
32. Diferansiyellerde ayna ve mahruti dişlisi olarak kullanılan dişli çiftleri nelerdir?
    • Düz konik dişliler
    • Helisel konik dişliler
    • Hipoid dişliler
    • Düz ya da helisel alın dişliler
33. Diferansiyelde oluşabilecek arızaların genel nedenleri nelerdir?
    • Uygun yağlama yağı kullanmama
    • Contalarda ve yağ keçelerinde eskime ve bozulma
    • Yağlama yağını gereğinden fazla miktarda kullanma
    • Yağ değişiminin zamanında yapılmaması
    • Yağ kaçakları nedeniyle dişlilerin yeterli miktarda yağlanamaması
34. Askı sisteminden (süspansiyon sistemi) istenen görevler nelerdir?
    • Taşıt yükünü, tekerlek tahrik ve fren kuvvetlerini taşımalı.
    • Tekerleği boyuna ve enine yönde şasiye göre uygun konumda tutmalı.
    • Taşıtın yönlendirilmesini sağlamalı.
    • Yol pürüzlerinden kaynaklanacak olan sarsıntıları dengelemeli.
    • Düşük hacim ve ağırlıkta olmalı.
    • Gürültüyü azaltmalı.
    • Yay ve stabilizatörlerin (dengeleme elemanları) desteklenmesini sağlamalı.
35. Dingil mesafesi nedir?
    • Dingil mesafesi, taşıtın ön ve arka aksı (tekerlek ekseni) arasındaki merkezler arası mesafedir.
36. Tam yüzer aksın avantajları nelerdir?
    • Aks, taşıtın ağırlığının neden olduğu tüm gerilmelerden kurtulur. Sadece çekiş torkunu iletir.
    • Aks, somunlar sökülerek tekerlek dağıtılmadan muhafazadan çıkarılabilir.
    • Aks mili kırık olsa bile tekerleğin yerinde durması bu tip aksın özelliğidir.
37. Tekerlek göbeği (poyra yatağı) nedir?
    • Aks millerinin, aks kovanına veya poyraya yataklanmasını ve tekerleğin serbestçe dönmesini sağlayan yataklama elemanına tekerlek göbeği (poyra yatağı) denir.
38. Aks keçelerinin görevi nedir?
    • Aks keçeleri aksların diferansiyele girdiği yerden diferansiyel yağının dışarıya sızmasını engellemek için kullanılan sızdırmazlık elemanıdır.
39. Sabit hız mafsalı çeşitleri nelerdir?
    • Rzeppa Sabit Hız Mafsalı
    • Bendiks-Weis Sabit Hız Mafsalı
    • Tracta Sabit Hız Mafsalı
40. Mafsallı ön aks millerinde dönüş sırasında ve hızlanırken oluşan vuruntu sesinin nedenleri nelerdir?
    • Dönüşler sırasında hızlanırken meydana gelen vuruntu sesi aşınmadan ve/veya iç ve dış mafsalların aynı anda aşınmasından kaynaklanabilir. Yağlayıcı kaybı ve/ veya kirletici madde bulunması mafsalların iç parçalarına hasar verebilir.
    • Mafsal körükleri kesilme, yırtılma veya diğer hasarlar bakımından dikkatli bir şekilde kontrol edilir. Hasar görmüş mafsal körükleri yağ kaçağına ve kirletici maddelerin mafsal içine girmesine neden olabilir.
    • İnceleme sonucunda aşınma veya hasar görülmezse tekerlek aks milinin taşıttan sökülmesi ve mafsalların elle hareket ettirilmesi gerekebilir. Mafsalların tekerlek aks mili çubuğundan ayrılmasına izin verilmemelidir. Mafsallarda yapışma veya engellenmiş hareket olması, önemli bir hasar olduğunu gösterir.

2024-2025

Tork konvertörler

1. Motor tarafından üretilen torku artırılmasını sağlayan kavramalar hangi tip kavramalardır.
   • Tork konvertör tipi kavramalar
2. Tork konvertörler taşıt üzerindeki yerini tarif ediniz:
   • Motor ile Vites kutusu arasındadır.
3. Tork konvertörün ana kısımlarını sıralayınız.
   • Pompa
   • Statör
   • Türbin
4. Tork konvertörün görevleri ise şunladır:
   • Motor tarafından üretilen momenti (torku) artırmak,
   • Motor torkunu aktaran otomatik debriyaj olarak çalışmak,
   • Motor ve güç aktarma organlarında meydana gelen burulma titreşimlerini yok etmek,
   • Otomatik transmisyon yağ pompasına hareket vermek.
5. Motor tarafından iletilen hareket Tork konvertörün ilk hangi parçasına gelir.
   • Pompa
6. Tork konvertör üzerinde moment artışı sağlayan parça hangisidir?
   • Statör
7. Tork konvertörlü araçlarda “vites kutusu prizdirekt mili” hareketi hangi elemandan alır.
   • Türbin
8. ATF yağı özellikleri nelerdir?
   • Vişneçürüğü rengindedir. (Bazıları sarı renkli olabilir),
   • Kötü kokuludur.
   • İçersinde kükürt ve asit barındırmaz.
   • Sentetiktir.
   • Yüksek ısıya ve yüksek basınca dayanıklıdır.
   • Akışkandır.
9. Araç, rampa yukarı çıkarken çekmiyor ve çok yakıt yakıyorsa, tork konvertörün parçalarından hangisi arızalı olabilir?
   • Tek yönlü kavrama
10. Türbin hareketinii nereye iletmektedir?
    • Prizdirekt miline —- vites kutusuna
11. Tork konvertör türbini göbek frezeli dişlilerinin bozulmasının sonucunda taşıt nasıl bir arıza belirtisi verir
    • Olduğu yerde hareketsiz kalır.